युगोस्लाभियाको विघटन एकै कारणले नभई अनेकौं सामाजिक, राजनीतिक र आर्थिक कारणहरूको परिणामस्वरूप भएको हो। प्रमुख कारणहरू यसप्रकार छन्:

१. जातीय तनाव

युगोस्लाभिया विभिन्न जातीय समूहहरूको मिश्रण थियो—सर्ब, क्रोएट, बोस्नियाक, स्लोभेन, म्यासेडोनियन, मोन्टेनेग्रिन र अरू। यी प्रत्येक समूहको आफ्नै भाषा, धर्म, संस्कृति र ऐतिहासिक पहिचान थियो। लामो समयदेखि दबाइएका जातीय असन्तोषहरू १९८० को दशकमा खुलेर सतहमा आए, जसले द्वन्द्वलाई गहिरो बनायो।

२. आर्थिक समस्या

१९८० को दशकमा युगोस्लाभियाको अर्थतन्त्र कमजोर हुँदै गयो। महँगाई, बेरोजगारी र ऋणको समस्या बढ्यो। आर्थिक संकटले जातीय समूहहरूबीच असमानताको भावना उत्पन्न गर्‍यो—केही प्रान्त (जस्तै स्लोभेनिया र क्रोएशिया) धनी थिए भने अरू (जस्तै कोसोभो, म्यासेडोनिया) अपेक्षाकृत गरिब थिए। यसले अलग राज्यको मागलाई थप उकास्यो।

३. राजनीतिक अस्थिरता

१९८० मा जोसिप ब्रोज टिटोको मृत्युपछि युगोस्लाभियामा राजनीतिक स्थिरता कमजोर भयो। संघीय सरकार प्रभावहीन हुँदै गयो, र शक्तिशाली स्थानीय नेताहरू (विशेषगरी सर्बियामा स्लोबोदान मिलोसेभिच) जातीय राष्ट्रवादलाई प्रोत्साहन दिन थाले। यसले आपसी अविश्वासलाई बढायो।

४. राष्ट्रवाद र अलगाववादी आन्दोलन

१९८० को दशकको अन्त्यतिर विभिन्न गणतन्त्रहरूले (स्लोभेनिया, क्रोएशिया, म्यासेडोनिया) स्वतन्त्रताको माग गर्न थाले। यस मागलाई संघीय सरकारले दबाउन खोज्दा हिंसा भड्कियो र अन्ततः युद्ध सुरु भयो।

युगोस्लाभियाको विघटन : कालक्रम अनुसार

सन १९८०

जोसिप ब्रोज टिटोको मृत्यु → उनको नेतृत्वमा युगोस्लाभिया एकीकृत रह्यो। मृत्यु पछि राजनीतिक शक्ति कमजोर भयो।

सन १९८०–१९८५

आर्थिक संकट गहिरिँदै गयो – बेरोजगारी, ऋण, महँगाई बढ्यो।

संघीय सरकार कमजोर हुँदै जाँदा स्थानीय गणतन्त्रहरूको प्रभाव बढ्न थाल्यो।

सन १९८६–१९८९

सर्बियामा स्लोबोदान मिलोसेभिच उदय → उनले सर्ब राष्ट्रवादलाई उपयोग गरी शक्ति विस्तार गरे।

कोसोभो र भोयभोडिनामा स्वायत्तता कटौती, जसले अन्य जातीय समूहलाई असन्तुष्ट बनायो।

सन १९९०

कम्युनिष्ट शासन ढल्दै बहुदलीय चुनाव सुरु।

स्लोभेनिया, क्रोएशिया लगायतका गणतन्त्रहरू स्वतन्त्रताको तयारीमा।

सन १९९१

जुन २५ – स्लोभेनिया र क्रोएशियाले स्वतन्त्रता घोषणा गरे।

युगोस्लाभ सेनाले हस्तक्षेप गर्दा स्लोभेनियामा १० दिने युद्ध भयो।

क्रोएशियामा जातीय द्वन्द्व चर्किएर दीर्घकालीन युद्ध।

सन १९९२

बोस्निया–हर्जेगोभिनाले स्वतन्त्रता घोषणा → सर्ब, क्रोएट र बोस्नियाकबीच विनाशकारी गृहयुद्ध सुरु।

म्यासेडोनियाले पनि शान्तिपूर्ण रूपमा स्वतन्त्रता घोषणा गर्‍यो।

सन १९९५

डेटन सम्झौता → बोस्नियाको युद्ध अन्त्य भयो।

युगोस्लाभिया अब केवल सर्बिया र मोन्टेनेग्रोमा सीमित।

सन १९९८–१९९९

कोसोभो युद्ध – सर्ब सेनाले कोसोभोमा दमन गरेपछि नाटोको बमबारी।

कोसोभोमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रशासन।

सन २००३–२००६ – युगोस्लाभ संघीय गणतन्त्रको नाम “सर्बिया–मोन्टेनेग्रो” राखियो।

सन २००६ – मोन्टेनेग्रो स्वतन्त्र भएपछि युगोस्लाभिया पूर्ण रूपमा विघटन।

सन २००८ – कोसोभोले पनि स्वतन्त्रता घोषणा गर्‍यो (सर्बियाले मान्यता नदिएको)।

निष्कर्ष

१९८० मा टिटोको मृत्यु भएदेखि २००८ मा कोसोभोको स्वतन्त्रता घोषणा हुनेसम्म, करिब तीन दशक लामो प्रक्रियाबाट युगोस्लाभिया सातवटा स्वतन्त्र देशमा विभाजित भयो:
स्लोभेनिया, क्रोएशिया, बोस्निया–हर्जेगोभिना, म्यासेडोनिया (हाल: उत्तर म्यासेडोनिया), मोन्टेनेग्रो, सर्बिया र कोसोभो।