एजेन्सी । मध्यपूर्वको भू-राजनीतिक तनाव फेरि एकपटक विश्व अर्थतन्त्रलाई प्रभावित पार्ने दिशामा अघि बढेको छ। Iran Nuclear Deal (JCPOA) पुनःस्थापना सम्बन्धी इरान–अमेरिका वार्ता सहमति बिना टुंगिँदा यसको असर केवल दुई देशमा सीमित नरही विश्वव्यापी रूपमा फैलिने देखिएको छ।

 किन भंग भयो वार्ता?
वार्ता असफल हुनुका प्रमुख कारणहरू स्पष्ट छन्:
प्रतिबन्ध बनाम परमाणु कार्यक्रम
इरानको अडान: “पहिले सबै आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउनु”
अमेरिकाको अडान: “पहिले परमाणु गतिविधि सीमित गर”
विश्वासको संकट Donald Trump प्रशासनले सम्झौता तोडेपछि इरानले अमेरिकामाथि भरोसा गर्न अस्वीकार

सुरक्षा र क्षेत्रीय राजनीति
Islamic Revolutionary Guard Corps लाई आतंकवादी सूचीबाट हटाउने मागमा विवाद
यी विषयहरूमा कुनै साझा बिन्दु नबन्दा वार्ता “deadlock” मा पुग्यो

विकासोन्मुख देशहरूमा असर

इरान–अमेरिका तनावको प्रत्यक्ष असर तेल बजारमार्फत विकासोन्मुख देशहरूमा पर्छ।

१. तेल मूल्य वृद्धि
मध्यपूर्व अस्थिर हुँदा आपूर्ति जोखिम बढ्छ
Strait of Hormuz जस्तो संवेदनशील मार्ग प्रभावित हुन सक्छ।  परिणाम: अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेल महँगो

२. महँगी (Inflation) बढ्ने
तेल महँगो → ढुवानी महँगो
खाद्यान्न, निर्माण सामग्री, सेवा सबैमा मूल्य वृद्धि
कमजोर अर्थतन्त्र भएका देशमा जीवनयापन झन् कठिन

३. व्यापार घाटा र मुद्रा संकट
तेल आयातमा ठूलो रकम खर्च
विदेशी मुद्रा सञ्चिति घट्ने
आर्थिक अस्थिरता बढ्ने जोखिम

४. विकास परियोजनामा असर
निर्माण लागत बढ्ने
सरकारी बजेटमा दबाब
– पूर्वाधार विकास सुस्त हुने
– नेपाल कति प्रभावित?
नेपालजस्तो आयात-निर्भर देशमा असर झन् गहिरो हुन्छ:
पेट्रोलियम आपूर्ति Indian Oil Corporation मार्फत

अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य बढ्दा:
– पेट्रोल/डिजेल महँगो
– सार्वजनिक यातायात महँगो
– दैनिक उपभोग्य वस्तुमा मूल्य वृद्धि
– सीधा असर: “जनताको दैनिक जीवन महँगो”

 समाधान: के गर्न सक्छ नेपाल र अन्य विकासोन्मुख देश?

१. ऊर्जा आत्मनिर्भरता
जलविद्युत, सौर्य ऊर्जा विस्तार
दीर्घकालीन रूपमा तेल निर्भरता घटाउने

२. विद्युतीय सवारी प्रवर्द्धन
EV प्रयोग बढाउने
चार्जिङ पूर्वाधार विस्तार

३. रणनीतिक तेल भण्डारण
आपतकालका लागि भण्डारण क्षमता बढाउने

४. सार्वजनिक यातायात सुधार
mass transport प्रणाली विकास
निजी सवारी निर्भरता घटाउने

५. आर्थिक विविधीकरण
आयात घटाउने, निर्यात बढाउने
वैकल्पिक व्यापार साझेदारी विस्तार

६. नीति लचकता (Flexible policy)

कर समायोजन मूल्य नियन्त्रण नीति

इरान–अमेरिका वार्ता असफल हुनु केवल कूटनीतिक असफलता मात्र होइन, यो विश्व अर्थतन्त्रका लागि चेतावनी संकेत हो।

यसको सबैभन्दा ठूलो असर विकासोन्मुख देशहरूमा पर्छ, जहाँ अर्थतन्त्र पहिले नै कमजोर हुन्छ।

नेपालका लागि मुख्य सन्देश:
“ऊर्जा आत्मनिर्भरता र दीर्घकालीन योजना बिना यस्तो संकटबाट बच्न सम्भव छैन।”