“विदेशी भुमिमा सपना साकार पार्ने प्रत्येक नेपालीको मनमा अझै पनि गाउँको पाखा, बारी, आँगन र आमाको मायाले गहिरो चोट पुर्याइरहेको छ ।”
आँसु र आशाबीच उभिएको नेपाल
काठमाडौंका पुराना ढुंगाहरूले राजतन्त्रदेखि गणतन्त्रसम्म, विद्रोहदेखि शान्ति सम्झौता र जनआन्दोलनदेखि असफलतासम्मका शताब्दीहरू देखेका छन् । तर आजजस्तो स्थिति कहिल्यै आएको थिएन—जहाँ राष्ट्रको आत्मा दुई दिशातिर तानिएको छ । एकातिर, लाखौँ सन्तानहरू जो समुद्रपार परदेशमा छरिएका छन्, जसको पीडाले मातृभूमिको हृदयलाई निरन्तर चिरिरहेको छ । अर्कातिर, नयाँ नेतृत्वले अब आएर पुराना घाउहरू मलम लगाउने हो कि भन्ने एक नाजुक आशा ।
प्रधानमन्त्री सुशीला कार्की सिंहदरबार प्रवेश गर्दा त्यो केवल राजनीतिक पदारोहण थिएन । त्यो त दशौं लाख प्रवासी नेपालीका मुटुमा गुन्जिएको “अब ईमानदारी फर्किन्छ कि ?” भन्ने काँप्ने धड्कन थियो ।
उनीसँगै अर्थमन्त्री रामेश्वर खनाल—थाकेको अर्थतन्त्रलाई काँधमा बोकेर अघि बढेका व्यक्ति । र, ऊर्जामन्त्री कुलमान घिसिङ—लोडसेडिङको अँध्यारो हटाएर प्रकाशको पर्याय बनेका नायक । यी तीन नामसँगै पहिलो पटक, नेपालीले कल्पना गरे—शासन सत्ता होइन, सेवा हुन सक्छ ।
तर केवल आशाले पेट भरिँदैन । आशाले कतारमा इट्टा बोकेर कम्मर भाँचिएका बाबुहरूको पीडा निको पार्दैन । आशाले कर्णालीका बच्चाहरूको रुनलाई शान्त पार्दैन, जसका आमाबुबा स्क्रिनभित्रको मुहारमा सीमित छन् । आशालाई संरचना चाहिन्छ । आशालाई साहस चाहिन्छ । अनि सबैभन्दा बढी, आशालाई चाहिन्छ—देशभित्र र देशबाहिर रहेका हरेक नेपालीको सहकार्य ।
मौन पीडा बोकेको प्रवास
हरेक वर्ष पाँच लाखभन्दा बढी नेपालीहरू ऋण काँधमा बोकेर, सपना झोलामा भरेर, अपरिचित दिशातिर उड्छन् । उनीहरू जान चाहेर होइन, “नेपालले त सम्मान दिएन, बाँच्नै कठिन भयो” भन्ने यथार्थले धकेलेर जान्छन् ।
दोहाको तातो मरुभूमिमा, घामले जलाएर मानिस ढल्छन्—र रिपोर्ट लेखिन्छ “प्राकृतिक मृत्यु ।”
मलेसियाका अग्ला भवनभित्र, नेपाली महिलाले अफिस सफा गर्छन्—तर त्यहाँ कहिल्यै मालिक बन्न पाउँदैनन् ।
कोरियाका कारखानामा, बार्ह घण्टे कामले औंलाहरू जम्छन्—तर उनीहरूले पठाएको पैसाले मधेशको घरमा दाजुभाइ दुई छाक खान पाउँछन् ।
रिमिट्यान्स केवल आर्थिक तथ्याङ्क होइन । यो त टुक्रिएका ढाड, निद्राविहीन रात र मौन आँसुमा मापन हुने प्रेम हो । यही त नेपालको जीवनरेखा हो ।
तर यो पीडा अक्सर मौनमै हराउँछ । कफिनमा फर्किएका शरीरहरू त्रासदी बनेर विमानस्थल आउँछन् । त्रासदीमा स्वागत हुन्छ—झ्याप्प फूलमाला । तर अधिकार, बीमा, न्याय—कसैले दिन्न । कोही कतै कराउँदै मर्छन्, तर नेपालका राजनीति उनीहरूको आवाज सुनिँदैन ।
टाढाबाट उठेको एनआरएनएको आर्तनाद
यही पृष्ठभूमिमा गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) को आवाज गुञ्जियो । अध्यक्ष महेशकुमार श्रेष्ठको नेतृत्वमा आएको सन्देश कुनै साधारण ज्ञापनपत्र थिएन । त्यो त एक प्रेमपत्र थियो—आँसुले लेखिएको, आशाले मोडिएको, बलिदानले छापिएको ।
उनको सन्देश स्पष्ट थियो :
“एक पटक नेपाली जन्मियो भने, सधैं नेपाली रहन्छ ।”
एनआरएनएले प्रधानमन्त्री कार्की, अर्थमन्त्री खनाल, र ऊर्जामन्त्री घिसिङलाई बधाई दियो—तर सम्झायो पनि । “प्रतीकले मात्र राष्ट्रलाई निको पार्दैन, कार्यले पार्छ ।”
तसर्थ उनीहरूले राखेका मागहरू केवल माग थिएनन्, ती त प्रार्थना थिए :
परदेशमा जन्मिएका सन्तानले पनि मातृभूमिको नागरिक भएर आत्मसम्मान पाऊन् ।
विदेशबाट हालिएको हरेक मतपत्र लोकतन्त्रप्रति समर्पित प्रेमको थोप्ला बनोस् ।
पसिनाले कमाएको सम्पत्ति भ्रष्टाचारमा हराउनुभन्दा विद्यालय, पुल र अस्पतालमा परिणत होस् ।
श्रमिकहरूको मृत्यु केवल कागजमा नभई, सम्मानमा लेखियोस् ।
रिमिट्यान्स उपभोगमा मात्रै नभई, उद्योग र उत्पादनमा परिणत होस् ।
विदेशमा सिकेका सीपहरूले नेपालमै रोजगारी सिर्जना गरोस्—फेरि युवालाई मरुभूमिमा मर्न नपरोस् ।
“Gen Z आन्दोलन”—जागरणको शंखनाद
गत सेप्टेम्बर ८– ९ को दिन, नेपालका सडकहरूले नयाँ इतिहास लेखे । त्यो आन्दोलन कुनै दलले आयोजना गरेको थिएन । त्यो आन्दोलनलाई कुनै विचारधाराले होइन, पीडाले अगाडि बढाएको थियो ।
ती युवाहरू चर्किएका स्वरमा चिच्याइरहेका थिए—“हामीलाई दल होइन, भविष्य चाहिन्छ ।”
ती युवाहरू सडकमा उभिएका थिए—पावरका लागि होइन, मर्यादाका लागि ।
त्यो सब प्रवासले देख्यो—मोबाइल स्क्रिनमार्फत, प्रत्यक्ष प्रसारणमार्फत ।
लन्डनमा भएका बाबुआमा रोए—काठमाडौंमा आफ्ना छोराछोरीलाई लाठी र गोली खाएको देखेर ।
कतारका मजदुरले खाना नखाई, अस्पतालमा घाइतेहरूलाई पैसा पठाए ।
न्युयोर्कका वृद्धवृद्धाले घरको देवघर अगाडि हात जोडेर प्रार्थना गरे—“हाम्रो छोराछोरीलाई बचाऊ ।”
त्यो आन्दोलनले घोषणा गर्यो—“युवाहरू भविष्य होइनन्, उनीहरू त वर्तमान हुन् ।”
नेपालले फेरि उनीहरूलाई उपेक्षा गर्यो भने, राष्ट्र केवल एक पुस्ता होइन, आत्मा गुमाउँछ ।
प्रवासले दिएको योगदान—पहिले नै
एनआरएन र प्रवासी नेपालीहरूले केवल आशा बोकेर बसिरहेका छैनन्, उनीहरू पहिले नै दिन थालेका छन् ।
काठमाडौंको बग्घी खाना ट्राफिक कन्ट्रोल रुम—वर्षौं बेवास्ता भएको संरचना—प्रवासको सहयोगमा पुनर्निर्माण भइरहेको छ । त्यो केवल भवन होइन, त्यो त प्रतीक हो—जहाँ अव्यवस्थालाई व्यवस्थाले प्रतिस्थापन गर्न सक्छ ।
गाउँगाउँमा स्कुल, स्वास्थ्य चौकी, खानेपानी आयोजना । सहरमा स्टार्टअप, कृषि, नवीकरणीय ऊर्जामा लगानी । अनि हरेक हृदयमा आशा ।
आगामी असोज २१ (अक्टोबर ८, २०२५) मा हजारौं प्रवासी नेपालीहरू काठमाडौंमा भेला हुँदैछन् । माग गर्न होइन, दिन । स्रोतसाधन, सीप, अनुभव र स्नेह—सबै मातृभूमिको काखमा अर्पण गर्न । उनीहरूले सरकारलाई सम्झाउनेछन्—“नेपाल गरिब होइन । नेपाल धनी छ—एउटा यस्तो प्रेमले, जुन सीमा नाघ्छ ।”
निर्णायक मोडमा राष्ट्र
आज नेपाल राजनीतिभन्दा ठूलो एउटा नैतिक प्रश्नसँग जुधिरहेको छ :
“के नेपाल आफ्ना विदेशिएका सन्तानहरूको प्रेमलाई सम्मान गर्न सक्छ ?”
यदि नागरिकता अधिकार सुविधा होइन, जन्मसिद्ध हक भयो भने मात्र सम्बन्ध बलियो हुन्छ ।
यदि रिमिट्यान्स उत्पादनमा रूपान्तरण भएन भने, अर्थतन्त्र टक्क अड्किन्छ ।
यदि श्रमिकहरू परदेशमा नायक भए पनि मातृभूमिमा अदृश्य रहिरहे भने, न्याय मर्छ ।
प्रधानमन्त्री कार्कीको सरकारसँग दुर्लभ अवसर छ । विश्व हेरेर बसेको छ । इतिहास प्रतीक्षारत छ । प्रवास आँसु झार्दै विन्ती गर्दैछ ।
नेपालसँग दुई बाटा छन्—एक, निरन्तर प्रस्थानको बाटो : जहाँ विमानस्थल भरिन्छ, गाउँ खाली हुन्छ ।
दुई, पुनरागमनको बाटो : जहाँ छोरा फर्कन्छ, छोरी लगानी गर्छ, परिवार पुनर्मिलन हुन्छ, र आशा निर्यात नभई, स्वदेशमै खेती हुन्छ ।
आँसुमा लेखिएको निवेदन
यो लेख केवल शब्द होइन । यो त लाखौँ भाँचिएका स्वरहरूको प्रतिध्वनि हो— गुल्मीको बुबा, जो मलेसियाबाट छोरा फर्किनुअघि नै मरे । दोलखाकी आमा, जसले छोरीलाई विदेश पठाउन खेत बेचिन्, तर अहिले एक्लोपनमा बाँच्छिन् ।
सुनसरीकी पत्नी, जो हरेक रात फोन पर्खिरहन्छिन्—कहिल्यै खबर नआओस् कि “तिम्रो श्रीमान् गयो ।”
यी सबैलाई एनआरएनएको सन्देश छ :
“तपाईँहरू एक्ला होइन । हामी तपाईँको पीडा सिंहदरबारसम्म पुर्याउँछौँ । तपाईंहरूको बलिदान मान्यता नपाएसम्म हामी ढोकामा ढकढक्याइरहन्छौँ ।”
पुनर्जन्मको विन्दु
नेपालको शक्ति कहिल्यै उसको सैन्य वा अर्थतन्त्रमा थिएन । त्यो सधैं उसको जनतामा थियो ।
गुरखा सैनिकले विदेशी युद्ध लड्दा, वा वैदेशिक मजदुरले परदेशी गगनचुम्बी बनाउन पसिना बगाउँदा—नेपालीहरूले सदैव दिन मात्र जाने ।
अब नेपालले आफ्ना सन्तानलाई फिर्ता दिनुपर्ने समय आएको छ । एनआरएनएको निवेदन मागपत्र होइन, यो त पुनर्जन्मको खाका हो । माटो र सन्तानबीच, नदी र छोरीबीच, विगत र भविष्यबीच एकताको आह्वान हो । प्रधानमन्त्री सुशीला कार्की, अर्थमन्त्री रामेश्वर खनाल, ऊर्जामन्त्री कुलमान घिसिङ—तपाईँहरू केवल मन्त्रालय बोकेका छैन, तपाईँहरूले लाखौँको प्रार्थना बोकेका छौँ ।
कृपया यी प्रार्थनाहरूलाई धुलोमा परिणत हुन नदिनुहोस् ।
निर्वासनबाट अंगालोमा
समुद्रपार साना कोठाहरूमा, टिमटिमे बत्तीमुनि, नेपालीहरू आफ्ना देवतासामु हात जोडेर एउटै प्रार्थना गर्छन्—
“नेपाल उठोस् ।” दोहा, क्वालालम्पुर, सिओल, टोरन्टो र लन्डनमा बग्ने हरेक आँसुमा एउटै वाचा लुकेको छ : “हामी विदेशमा बाँच्ला, तर हाम्रो आत्मा नेपालमै रहन्छ ।”
अब समय आएको छ—निर्वासनलाई अंगालोमा बदल्ने, रिमिट्यान्सलाई पुनर्जन्ममा रूपान्तरण गर्ने, आँसुहरूलाई विजयमा परिणत गर्ने ।
किनकि— “एक पटकको नेपाली, सधैंको नेपाली ।”
र, एक पटक नेपाल उठ्यो भने, ऊ आफ्ना सबै सन्तानका लागि उठ्छ—जतातिर भए पनि, जतिदूर भए पनि ।
![Chisephayu_Logo[1]](https://chisephayu.com.np/wp-content/uploads/elementor/thumbs/Chisephayu_Logo1-rfu8l1nj6r5enopbnidjjppz8uz95kiic1189mhlpa.webp "Chisephayu_Logo[1]"){kind=logo}
Discussion about this post