एउटा जातलाई घाउ लाग्दा सबै जातलाई दुखोस,
एउटा वर्ग माथि उठ्दा सबै वर्ग उठोस ।
उठौ समाज बनाउन, नमिलेको रीति मिलाउन,
समानताको लागि लडाइँ लडिरहनु पर्छ,
कसैले नि नहार्ने युद्ध लड्नु पर्छ ।

तराई पहाड हिमाली, सबै नेपाली ।

पूर्व बज्छ ढोल च्याब्रुङ पश्चिम हुड्केली,
पेङ दोर्जेले डम्फू नाच्यो, उस्कै पुर्खेउली।

उठौँ समाज बनाउन, संस्कृतिले देशै सजाउन ।
नमिलेको रीति मिलाउन, संस्कृतिले देशै सजाउन ।

नेपाल भौगोलिक रूपमा सानो भए पनि यहाँको सांस्कृतिक र सामाजिक विविधता विश्वमै अनुपम छ। तर, यो विविधता तब मात्र सुन्दर देखिन्छ जब यसमा एकताको धागो उनिएको हुन्छ। वरिष्ठ राष्ट्रिय गायक तथा संगीतकार जीतेन राई ज्यूको प्रस्तुत गीतले ठ्याक्कै यही मर्मलाई समातेको छ। यो गीतले एउटा यस्तो समाजको परिकल्पना गरेको छ जहाँ भेदभावको पर्खाल ढलेको होस् र हरेक नेपालीले अर्को नेपालीको दुःखमा आफ्नै पीडा महसुस गरोस्।

१. सामूहिक संवेदना र वर्ग उत्थान :
गीतको सुरुवाती हरफ “एउटा जातलाई घाउ लाग्दा सबै जातलाई दुखोस” ले हाम्रो राष्ट्रिय संवेदनालाई झकझकाएको छ। एउटा जात वा समुदाय पीडामा हुँदा अर्कोले खुसी मनाउने समाज कहिल्यै अघि बढ्न सक्दैन। गायकले यहाँ ‘समानुभूति’ (Empathy) को कुरा गरेका छन्। त्यस्तै, विकास भनेको कुनै एक वर्गको मात्र प्रगति होइन, बरु सबै वर्गको समान हैसियत निर्माण हुनु हो भन्ने भावले आर्थिक र सामाजिक न्यायको वकालत गरेको छ।

२. जीत-जीतको युद्ध र सामाजिक रूपान्तरण :
हामीले इतिहासमा धेरै युद्धहरू देख्यौँ, जहाँ एक पक्षले जित्दा अर्कोले हार्नै पर्थ्यो। तर गायकले एउटा अनौठो र सकारात्मक युद्धको आह्वान गरेका छन्— “कसैले नि नहार्ने युद्ध”। यो युद्ध कुरीति, अन्धविश्वास र असमानता विरुद्धको लडाइँ हो। जब समाजबाट खराब रीतिथिति हट्छ, तब कसैको हार हुँदैन; बरु सिङ्गो मानवता र राष्ट्रकै जीत हुन्छ।

३. साँस्कृतिक इन्द्रेणीको एकता :
गीतले नेपालको हिमाल, पहाड र तराईलाई भावनात्मक रूपमा जोडेको छ। पूर्वको च्याब्रुङ, पश्चिमको हुड्केली र तामाङ जातिको डम्फू नाचको चर्चा गरेर गीतले नेपालको बहुसाँस्कृतिक पहिचानलाई सम्मान दिएको छ। यी फरक-फरक बाजा र नाचहरू हाम्रा पुर्खाले सुम्पिएका अमूल्य सम्पत्ति हुन्। पेङ दोर्जेको डम्फू होस् वा देउडाको लय, यी सबैले नेपाली हुनुको साझा गौरवलाई प्रतिविम्बित गर्छन्।

निष्कर्ष : वरिष्ठ राष्ट्रिय गायक तथा संगीतकार जीतेन राई ज्यूको यो सिर्जना केवल गीत मात्र नभएर एउटा “सामाजिक घोषणापत्र” हो। यसले हामीलाई सिकाउँछ कि संस्कृतिले देश सजाउनु र नमिलेका रीतिहरू मिलाउनु नै आजको आवश्यकता हो। जबसम्म हामी ‘म’ र ‘मेरो’ बाट माथि उठेर ‘हामी’ र ‘हाम्रो’ भन्ने भावना विकास गर्दैनौँ, तबसम्म सुन्दर समाजको निर्माण असम्भव छ।

✍️ किराती बिबेक सुनुुवार (लिनोच)