धनकुटा। नेपाल आदिवासी जनजाति जिल्ला समन्वय परिषद् धनकुटाका पूर्वअध्यक्ष सञ्जय सन्तोषी राईले सांस्कृतिक सहिद रिदामा–राम्लिहाङको स्मृतिमा आयोजित श्रद्धाञ्जली सभामा आठपहरिया समुदायलाई आफ्नो इतिहास, धर्म, संस्कार र संस्कृति संरक्षणका लागि एकजुट हुन आह्वान गरेका छन्।

धनकुटाको झुन्डुवामा आयोजित श्रद्धाञ्जली सभामा मन्तव्य राख्दै राईले रिदामा–राम्लिहाङको स्मृतिलाई जीवन्त राख्न समुदायका सदस्य स्वयं सक्रिय हुनुपर्ने बताए। उनले आफ्नै समुदायका सांस्कृतिक सहिदको सम्मानमा आयोजित कार्यक्रममा स्थानीय आठपहरिया समुदायको उल्लेख्य उपस्थिति हुनुपर्नेमा जोड दिए।

राईले रिदामा–राम्लिहाङलाई आफ्नो संस्कृति संरक्षणका लागि संघर्ष गरेका सांस्कृतिक अभियन्ताका रूपमा चित्रण गर्दै उनीहरूको इतिहास र योगदानलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउनुपर्ने बताए।

सांस्कृतिक अतिक्रमणविरुद्धको संघर्षका रूपमा व्याख्या

राईले नेपालको राज्य विस्तारको ऐतिहासिक प्रक्रियासँग आदिवासी जनजातिका मौलिक संस्कृति र परम्परामाथि परेको प्रभावलाई जोड्दै रिदामा–राम्लिहाङको प्रसङ्ग उठाए।

उनका अनुसार पृथ्वीनारायण शाहको नेतृत्वमा भएको राज्य विस्तारका क्रममा किरातलगायत आदिवासी मूलवासी समुदायका परम्परागत शासन व्यवस्था र सांस्कृतिक अभ्यासमाथि हस्तक्षेप भएको थियो। उनले तत्कालीन राज्यसत्ताले आठपहरिया समुदायलाई दशैं मनाउन दबाब दिएको र त्यसलाई अस्वीकार गर्दा रिदामा–राम्लिहाङलाई झुन्ड्याएर तथा गोली हानेर मृत्युदण्ड दिइएको भन्ने ऐतिहासिक कथन सुनाए।

राईले उक्त घटनालाई समुदायको सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक स्मृतिका रूपमा लिनुपर्ने बताए। यद्यपि, घटनाको विस्तृत ऐतिहासिक पुष्टि गर्न सम्बन्धित अभिलेख तथा प्राथमिक स्रोतको अध्ययन आवश्यक छ।

आठपहरिया समाजको भूमिकामाथि प्रश्न

राईले किरात आठपहरिया समाजले आफ्नो समुदायको धर्म, संस्कार, संस्कृति र ऐतिहासिक व्यक्तित्वको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनका लागि प्रभावकारी भूमिका खेल्नुपर्ने बताए।

उनले संस्थागत रूपमा श्रद्धाञ्जली कार्यक्रम आयोजना हुनुपर्नेमा जोड दिँदै विगतमा संस्थामार्फत कार्यक्रम हुँदै आएको भए पनि पछिल्लो समय निरन्तरता कमजोर भएको आरोप लगाए।

उनले संस्थाको नेतृत्व र सञ्चालनका विषयमा समेत असन्तुष्टि व्यक्त गरे। समुदायको सांस्कृतिक संरक्षणका लागि स्थापना भएको संस्था निष्क्रिय हुनु दुःखद भएको उनको भनाइ थियो।

“यदि आठपहरिया समाज आफ्नो समुदायको धर्म, संस्कृति संरक्षण र संवर्द्धनका लागि स्थापना भएको संस्था हो भने यस्ता कार्यक्रम संस्थाले नै आयोजना गर्नुपर्छ,” राईले भने।

उनले आगामी दिनमा नगर तथा वडा समितिहरूले समुदायका सदस्यलाई समयमै सूचना प्रवाह गरी कार्यक्रमलाई व्यापक बनाउनुपर्ने बताए। बाहिरका जिल्लाबाट आएका आदिवासी अभियन्ता तथा शुभेच्छुकले मात्र कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिनुभन्दा स्थानीय समुदाय नै अग्रसर हुनुपर्ने उनको भनाइ थियो।

सबै समुदायका चाडपर्वमा राज्यको समान व्यवहार हुनुपर्ने

राईले धार्मिक तथा सांस्कृतिक सहिष्णुता र पारस्परिक सम्मानको पक्षमा बोल्दै राज्यले सबै समुदायका चाडपर्वलाई समान महत्त्व दिनुपर्ने बताए।

उनले दशैंका अवसरमा राज्यस्तरबाट हुने कार्यक्रम तथा सार्वजनिक सहभागितालाई उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आदिवासी जनजातिका चाडपर्वमा पनि राज्यका प्रतिनिधिको उपस्थिति र सद्भाव देखिनुपर्ने धारणा राखे।

उनका अनुसार नेवार समुदायको न्हूदँया भिन्तुना, किरात समुदायको साकेला तथा उधौली र आठपहरिया समुदायको मङ्सिरे चाडलगायत पर्वमा पनि राज्यका प्रतिनिधिले समान रूपमा सद्भाव प्रकट गर्नुपर्छ।

“हामीले अरू समुदायका चाडपर्वमा सद्भाव प्रकट गर्छौँ भने हाम्रो चाडपर्वमा पनि राज्य र अन्य समुदायबाट त्यस्तै सम्मान र सद्भाव देखिनुपर्छ,” राईले मन्तव्यका क्रममा भने।

उनले धार्मिक सहिष्णुता भनेको एक समुदायले अर्को समुदायको चाडपर्वमा सहभागी हुनु मात्र नभई सबैको संस्कृति र परम्परालाई समान सम्मान दिनु पनि भएको बताए।

सांस्कृतिक सहिदको सम्मानका लागि एकजुट हुन आग्रह

राईले आठपहरिया समुदायलाई रिदामा–राम्लिहाङको स्मृतिमा आयोजना हुने आगामी कार्यक्रमलाई अझ व्यवस्थित र भव्य बनाउन आह्वान गरे।

उनले समुदायको इतिहास र पहिचानलाई राजनीतिक स्वार्थभन्दा माथि राखेर संरक्षण गर्नुपर्ने बताए। निर्वाचनका समयमा समुदायको नाम र मुद्दा उठाउने तर समुदायको वास्तविक समस्या समाधानमा पर्याप्त पहल नगर्ने प्रवृत्तिप्रति समेत उनले असन्तुष्टि व्यक्त गरे।

उनका अनुसार समुदायका संघसंस्था राजनीतिक प्रभावभन्दा माथि उठेर सांस्कृतिक अधिकार, ऐतिहासिक पहिचान र सामाजिक एकताका विषयमा केन्द्रित हुन आवश्यक छ।

राईले रिदामा–राम्लिहाङको ऐतिहासिक योगदानको अध्ययन, अभिलेखीकरण र उचित सम्मानका लागि सम्बन्धित निकायले पहल गर्नुपर्ने धारणा राखे।

अन्त्यमा उनले आठपहरिया समुदायका सबै सदस्यलाई आफ्नो पुर्खाको इतिहास बुझ्न, सांस्कृतिक पहिचान जोगाउन र भावी पुस्तालाई त्यसबारे जानकारी दिन आग्रह गर्दै रिदामा–राम्लिहाङप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गरे।

रिदामा–राम्लिहाङको स्मृति, आठपहरिया समुदायको सांस्कृतिक पहिचान र सबै समुदायका चाडपर्वप्रति राज्यको समान व्यवहार हुनुपर्ने माग श्रद्धाञ्जली सभाका प्रमुख विषय बनेका थिए।