धनकुटा। मंगोल नेशनल अर्गनाइजेसन (MNO) DGG का नरेन्द्र थुलुङले सांस्कृतिक सहिद रिदामा–राम्लिहाङको इतिहास संरक्षण गरी राष्ट्रिय पहिचानका रूपमा स्थापित गर्नुपर्ने बताएका छन्।

धनकुटाको झुन्डुवामा आयोजित रिदामा–राम्लिहाङ स्मृति श्रद्धाञ्जली सभामा मन्तव्य राख्दै थुलुङले आदिवासी मूलवासी समुदायको इतिहास, भाषा, लिपि, संस्कार र संस्कृति संरक्षणमा राज्यले विशेष ध्यान दिनुपर्ने बताएका हुन्।

उनले भौतिक सम्पत्तिभन्दा संस्कृति र इतिहासको महत्त्व ठूलो हुने उल्लेख गर्दै ऐतिहासिक व्यक्तित्व तथा सम्पदाको संरक्षण भावी पुस्ताका लागि आवश्यक रहेको बताए।

“सुन, चाँदी र हिराजस्ता सम्पत्ति खजाना हुन्, तर संस्कृति र इतिहास नै हाम्रो वास्तविक सम्पदा हुन्,” भन्ने आशय व्यक्त गर्दै उनले आफ्ना पुर्खाको वीरता र सांस्कृतिक पहिचानलाई जीवित राख्न सबै समुदाय एकजुट हुनुपर्नेमा जोड दिए।

रिदामा–राम्लिहाङको इतिहासलाई राष्ट्रिय पहिचान दिनुपर्ने

थुलुङले रिदामा–राम्लिहाङको स्मृतिलाई आठपहरिया समुदायमा मात्र सीमित नराखी राष्ट्रिय इतिहासको महत्त्वपूर्ण विषयका रूपमा स्थापित गर्नुपर्ने धारणा राखे।

उनका अनुसार ऐतिहासिक स्थल, प्रतिमा र स्मृति संरचनाहरूको संरक्षण गर्नु राज्यको दायित्व हो। समुदायका ऐतिहासिक व्यक्तित्वको योगदानलाई उचित सम्मान दिँदै उनीहरूको इतिहासबारे अनुसन्धान, अभिलेखीकरण र प्रचारप्रसार गर्न आवश्यक रहेको उनले बताए।

उनले रिदामा–राम्लिहाङसँग सम्बन्धित ऐतिहासिक घटनालाई भावी पुस्ताले बुझ्ने गरी संरक्षण गर्न सञ्चारकर्मी, सामाजिक अभियन्ता र सम्बन्धित संघसंस्थालाई समेत आग्रह गरे।

भाषा, लिपि र संस्कृतिमाथिको हस्तक्षेपबारे प्रश्न

थुलुङले नेपालको ऐतिहासिक राज्य विस्तारका क्रममा आदिवासी मूलवासी समुदायका भाषा, लिपि, परम्परा र सांस्कृतिक अभ्यासमा परेको प्रभावबारे प्रश्न उठाए।

उनले आफ्नो मौलिक संस्कृति र इतिहासको संरक्षण गर्न समुदाय स्वयं जागरुक हुनुपर्ने बताउँदै राज्यले पनि सबै समुदायका सांस्कृतिक अधिकारलाई समान रूपमा सम्मान गर्नुपर्ने धारणा राखे।

उनको भनाइमा आदिवासी समुदायको इतिहास र सांस्कृतिक पहिचानलाई बेवास्ता गर्दा पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको ज्ञान र परम्परा हराउने जोखिम रहन्छ।

ऐतिहासिक स्थल र स्मारकको संरक्षणमा जोड

थुलुङले झुन्डुवामा रहेको रिदामा–राम्लिहाङको स्मृतिसँग सम्बन्धित स्थललाई ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्त्वको स्थानका रूपमा संरक्षण गर्नुपर्ने बताए।

उनले ऐतिहासिक स्थलको विकास, प्रतिमाको संरक्षण र त्यससँग जोडिएका घटनाको अभिलेखीकरणमा सम्बन्धित निकायले ध्यान दिनुपर्ने धारणा राखे। यस्ता स्थानलाई अध्ययन, अनुसन्धान र सांस्कृतिक पर्यटनसँग जोड्न सकिने उनको भनाइ थियो।

उनले ऐतिहासिक सम्पदा संरक्षणका नाममा सञ्चालन हुने संस्था तथा कोषको काम पारदर्शी हुनुपर्ने विषयसमेत उठाए। विकास बजेट, कोषको खर्च र योजनाबारे नागरिकले जानकारी पाउनुपर्ने भन्दै उनले सार्वजनिक सम्पत्तिको सदुपयोगमा जोड दिए।

लोकतन्त्रमा सबै समुदायको संस्कृति समान रूपमा सम्मानित हुनुपर्ने

थुलुङले लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा सबै जाति, समुदाय र संस्कृतिले समान सम्मान पाउनुपर्ने बताए। मानवअधिकार र सांस्कृतिक अधिकारका विषयमा राज्यले निष्पक्ष व्यवहार गर्नुपर्ने उनको धारणा थियो।

उनले अन्य समुदायका ऐतिहासिक व्यक्तित्व र स्मारकलाई दिइने सम्मानजस्तै आदिवासी मूलवासी समुदायका सांस्कृतिक अभियन्ता तथा ऐतिहासिक व्यक्तित्वलाई पनि सम्मान दिनुपर्ने बताए।

उनका अनुसार आफ्नो संस्कृति संरक्षण गर्नु अन्य समुदायको विरोध गर्नु होइन; बरु सबै समुदायको पहिचान र परम्परालाई सम्मान गर्ने वातावरण निर्माण गर्नु हो।

इतिहास जोगाउन समुदायलाई आह्वान

मन्तव्यको अन्त्यमा थुलुङले आदिवासी मूलवासी समुदायलाई आफ्नो इतिहास, भाषा, संस्कृति र पुर्खाको योगदानबारे सचेत रहन आग्रह गरे। उनले रिदामा–राम्लिहाङको स्मृतिलाई जीवन्त राख्न निरन्तर कार्यक्रम आयोजना गर्नुपर्ने र सञ्चारमाध्यम तथा सामाजिक सञ्जालमार्फत इतिहासको प्रचारप्रसार गर्नुपर्ने बताए।

उनले ऐतिहासिक सम्पदा संरक्षणमा समुदाय, संघसंस्था, सञ्चारकर्मी र राज्यका निकायबीच सहकार्य आवश्यक रहेको उल्लेख गर्दै सांस्कृतिक सहिद रिदामा–राम्लिहाङप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गरे।

रिदामा–राम्लिहाङको इतिहास संरक्षण, आदिवासी मूलवासी समुदायको सांस्कृतिक अधिकार र ऐतिहासिक सम्पदाको राष्ट्रियस्तरमा सम्मान स्थापित गर्नुपर्ने विषय थुलुङको मन्तव्यका मुख्य पक्ष थिए।