कथा संक्षेपमा

पुराना समयमा मुडुला कार्की नामका एक व्यक्तिले तिहारमा कहिल्यै गाईपूजा र लक्ष्मीपूजा नगर्थे । गाउँलेहरूलाई यो कुरा सधैं अचम्म लाग्थ्यो — सबै घरमा झिलिमिली र पूजा हुन्थ्यो, तर मुडुलाको घर सधैं अन्धकारमय हुन्थ्यो ।

कहिल्यै एक वर्ष लक्ष्मीदेवी स्वयं पृथ्वीमा अवतार लिएर हेर्न निस्किन् कि मानिसहरूले कस्तो श्रद्धाले आफ्नो आराधना गर्छन् । सबै घरमा उज्यालो र खुशी थियो, तर मुडुलाको घर मात्र अँध्यारो । भित्र सानो बालक रुँदै थियो । लक्ष्मीले मानव रुप लिएर सोधिन्,

“किन तिमीले पूजा नगरेको ?”

मुडुलाले भन्यो —

“मेरो बच्चा सुत्दैन, हेर्ने मान्छे छैन, त्यसैले पूजा गर्न नपाएको ।”

लक्ष्मीले भनिन् —

“तिमी जाउँ, स्नान गरेर पूजा गर। म तिम्रो बच्चा हेरिदिन्छु।”

तर मुडुला मष्टदेवको भक्त थिए । उनले लक्ष्मीलाई पहिचाने — यो साधारण स्त्री होइन, साक्षात् लक्ष्मी हो । उनले मनमा ठाने — यदि म फर्किनँ भने मेरो बच्चा सधैं लक्ष्मीको काखमा हुर्किन पाउँछ । त्यसपछि उनी फर्केनन् — हराए, वा तपस्यामा विलीन भए भन्ने जनश्रुति छ ।

लक्ष्मीले त्यस रात बालकको हेरचाह गरिन् । बिहान त्यो बालकलाई एक गाईको जिम्मा लगाएर आफैं बैकुण्ठ फर्किन् । त्यसपछि बच्चा गाईको माया र दूधले हुर्कियो ।

त्यो नै मुडुला कार्कीको वंशज हुन् भन्ने विश्वास गरिन्छ ।

त्यसपछिको परम्परा

मुडुला कार्कीका सन्तानहरूले सो दिनदेखि

“हामीले यदि लक्ष्मीपूजा गर्यौं भने, लक्ष्मी फर्केर आउने छैनन्”
भनेर गाईपूजा र लक्ष्मीपूजा नगर्ने परम्परा आजसम्म पालना गर्दै आएका छन् ।

सन्देश र प्रतीकात्मक अर्थ

मातृत्व र करुणा — लक्ष्मीले सुत्केरी बालकको हेरचाह गरेर मातृत्वको प्रतीक बनिन्।

त्याग र विश्वास — मुडुलाले आफ्नै पुत्रको लागि आफ्नै अस्तित्व त्यागे।

कर्म र फल — लक्ष्मीको आशीर्वाद गाईका रूपमा सधैं घरमा रह्यो, त्यसैले गाईलाई लक्ष्मीको रूप मानिन्छ।